13 तुझे आहे तुजपाशी

"खरं सांगू का, ही गर्दी मला सहा डिसेंबरला शिवाजी पार्कच्या मैदानावार होणा-या गर्दीसाठीच वाटते. शिवाजी पार्कवर जी गर्दी होते, त्याला लोक हसतात आणि हे काय निराळं आहे का?" एक बाई सिद्धीविनायकाच्या दर्शनासाठी लागलेल्या लांबच लांब रांगेकडे पाहून म्हणाल्या. मी प्रतिसादादाखल नुसतंच हसले. आज अंगारिका असल्याने सिद्धीविनायकाच्या दर्शनासाठी लागलेली रांग पोर्तुगीज चर्चपर्यंत आली होती. आधीच मुंबईत वाहतुकीचे तीन तेरा वाजलेले असतात, त्यात असा दिवस उगवला की अमका रस्ता बंद, तमक्या रस्त्याला एकतर्फी वाहतूक हे ठरलेलंच!

"आपल्या घरात गणपती नसतो का? त्याची पूजा करायचं सोडून हे लोक देवळातल्या गणपतीसाठी एवढी गर्दी का करतात?" बाई पुढे बोलतच होत्या. खरंच होतं की ते! घरातल्या गणपतीची पूजा करून देवळातल्या गणपतीच्या दर्शनालासुद्धा जायचं की नाही, हा ज्याचा त्याचा प्रश्न आहे. पण अशी लांबच लांब रांग पाहिली की मलाही नेहमी हा प्रश्न पडतो की घरातल्या गणपतीपेक्षा, देवळातला गणपती जास्त पॉवरफुल असतो का? ज्या लेकराच्या भल्याची चिंता वहायची, त्याच लेकराला कडेवर घेऊन उन्हातान्हाचं दोन-दोन तास रांगेत रखडायचं. पुन्हा दर्शन नीट मिळत नाहीच. कुठेतरी कोप-यात उभं रहायचं आणि घाईघाईत नवस बोलायचा. नवस पूर्ण झाला की तो फेडण्यासाठी पुन्हा रांगेत उभं रहायचं. हाच नवस घरातल्या गणपतीसमोर बोलला तर तो पूर्ण होत नाही का? कॉलेजच्या प्रवेशासाठी रांगेत उभं रहाताना कटकट करणारी तरूण मुलंसुद्धा देवाच्या दर्शनासाठी शिस्तीत रांगेत उभी रहातात, तेव्हा मला आश्चर्य वाटल्यावाचून रहात नाही. अशा रांगा लावताना कुणालाच वाहतुकीची समस्या, गैरसोय, ध्वनीप्रदूषण याबद्दल काहीच वाटत नाही.

माझ्या ओळखीचे एक गृहस्थ अपत्यप्राप्तीसाठी दर मंगळवारी पहाटे दोन वाजता ठाण्याहून अनवाणी चालत प्रभादेवीपर्यंत सिद्धिविनायकाच्या दर्शनासाठी येत असत. त्यांच्या प्रार्थनेला फळ आलं की आणखी कशाला माहीत नाही पण ते एका गोंडस मुलाचे बाबा मात्र झाले. आता त्यांना सिद्धिविनायकाच्या दर्शनासाठी पूर्वीसारखी पहाटे दोन वाजता सुरू होणारी ठाणे ते प्रभादेवी अनवाणी पदयात्रा करण्याची गरज वाटत नाही. जसा वेळ मिळेल, तसं दर्शनासाठी जातात. मला हा प्रकार ’गरज सरो....’ सारखा वाटला. लाचलुचपत रोखली पाहिजे असं आपण म्हणतो पण आपल्या उद्देशपूर्तीसाठी नवस बोलणं हे देवाला लाच देण्यासारखंच नाही का? आपल्या आर्थिक कुवती नुसार प्रत्येकाचा नवस निराळा - पाच नारळांचं तोरण, १०१ मोदक, सोन्याचं जास्वंदीचं फूल इ. इ. देवाला या सगळ्याची खरंच गरज असते का? मग हे आपण घरातल्या देवासाठी का नाही करत? त्याच्यासमोर नेहमीचा नैवेद्य ठेवून, "देव बिचारा वासाचा धनी", असं का म्हटलं जातं?

सार्वजनिक गणेशोत्सवामधेसुद्धा ज्या विभागाच्या गणपतीची मूर्ती जास्त उंच त्या विभागाची प्रसिद्धी जास्त. चित्रपट तारे तारका, इतर क्षेत्रातील नामवंत मंडळी त्या ठिकाणी आपली हजेरी लावून गणपतीच्या प्रसिद्धीला हातभार लावणार. मला तर आता गणपतीचीच दया येते. दहा दिवस बिचारा आपल्या मूर्तीच्या उंचपणामुळे आणि या प्रसिद्ध मंडळींच्यामुळे प्रकाशझोतात येतो. अकराव्या दिवशी त्याचे ’भक्तगण’ नाशिक ढोल आणि आणखी कसलं कसलं संगीत बडवून याला तलाव नी समुद्रापर्यंत सोबत करतात. दुस-या दिवशी हेच भक्तगण जर त्याच ठिकाणी जात असतील, तर आपण देवाचं विसर्जन करतो म्हणजे नेमकं काय करतो, हे त्यांना उघड्या डोळ्य़ांनी पहायला मिळत असेल. एक गाव एक गणपतीची संकल्पना कुठे दिसतच नाही.

अरे, पत्रिकेवर छापलेला गणपती पायाखाली येऊ नये म्हणून आपण पत्रिकेचं विसर्जन करतो, त्यापेक्षा गणपती छापूच नका ना, पत्रिकेवर! गणपतीचं चित्र नसेल, तर नवदाम्पत्याला काय आशिर्वाद मिळणार नाहीत का? आणि ज्यांच्या लग्नाच्या पत्रिकेवर गणपती छापलेला होता, ती सगळीच लग्न शेवटपर्यंत ’टिकली’ का? असं असेल तर तमाम हॉलीवूड चित्रपट तारे तारकांनी त्यांच्या वेडींग इन्व्हिटेशनवर गणपतीचं चित्र छापावं. अनब्रेकेबल मॅरेज गॅरेंटेड!

मुरूमांवरच्या औषधाची एक जाहिरात होती. त्यात एक मुलगी काच साफ करत असते पण काही केल्या काच साफच होत नाही, तेव्हा तिची मैत्रीण म्हणते, "अंदरसे क्लिन नही हो, तो बाहर से क्लिअर कैसे दिखोगी?" म्हणजे काच दोन्ही बाजूंनी स्वच्छ असेल, तरच आरपार स्पष्ट दिसेल. आपल्या उद्देशपूर्तीसाठी स्वत: प्रयत्न न करता देवाला वेठीला धरण्यात काय अर्थ आहे? काही ठिकाणी प्रयत्नांची पराकाष्ठा करूनसुद्धा ईप्सित साध्य होत नाही, तेव्हाही लोक देवालाच दोष देतात, ते कशासाठी? आपल्या यशापयाशाचा विचार करण्यासाठी आत्मचिंतनाची जास्त आवश्यकता असते, हे आपण विसरलो आहोत का?

Share |